Tuesday, 22 April 2014

'Kind verslonden door een tijger' - Berichten uit oktober en november 1930 over door jaguar gedood 4-jarig jongetje in binnenland Suriname

In september 1930 werd 4-jarig jongetje door jaguar gedood bij Pikien Pada


Voorzover bekend enige geregistreerde dood van mens door jaguar in Suriname

22-04-2014 Door: Paul Kraaijer


Paramaribo - Tijdens een speurtocht op het internet naar oude verhalen en dergelijke over de jaguar in Suriname stuitte ik onder andere op deze artikelen in het Rotterdamsch Nieuwsblad van 28 november 1930 (artikel boven) en de Limburger Koerier van 20 november 1930 en De Surinamer van 12 oktober 1930. Hierin wordt verslag gedaan van een door een jaguar gedood klein kind, waarvan alleen het hoofdje werd teruggevonden.....
Diverse Nederlandse en Surinaamse media berichtten in de maanden oktober en november 1930 over dit tragisch voorval.

Voorzover mij bekend, en ik heb kunnen nagaan, is dit de enige geregistreerde dood van een mens door een jaguar in Suriname.


Limburger Koerier, 20 november 1930

 
De Surinamer, 20 oktober 1930
 

'Jacht op den jaguar' in Paraguay in 19e eeuw: Rotterdamsch Nieuwsblad 7 juli 1897

 

John Gabriël Stedman en de jaguar in 'Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedeelten van Guiana', 1799

 


 



Voor informatie over Stedman en zijn boek, bezoek deze websites:

Monday, 21 April 2014

De jaguar die 's nachts lawaai maakt: een grappig dierensprookje uit Rio Branco (Brazilië)

De jaguar die 's nachts lawaai maakt

Een grappig dierensprookje uit Rio Branco (Brazilië)


De jaguar besluit voortaan 's nachts op jacht te gaan, omdat overdag de papegaaien hem zien en dan alle andere dieren waarschuwen. Het nadeel is echter dat hij dan in doornen en scherpe takken trapt en de jaguar allemaal wonden aan zijn poten heeft. Hij besluit zijn poten te ruilen met de hoeven van de tapir...
 
De jaguar was in een boze bui. Overdag kon hij zich nauwelijks bewegen of de papagaaien vlogen geschrokken op en maakten de andere dieren op hem opmerkzaam. Vaak trokken ze zelfs door hun kreten de aandacht van de jagers met hun pijl en boog. En de jaguar moest dan maar zien dat hij er zonder kleerscheuren af kwam.

Er bleef niets anders over dan 's nachts op jacht te gaan. Natuurlijk waren dan de volgende morgen zijn poten door de doornen en scherpe takken vol wonden en bloedend, omdat hij er in het donker op getrapt had. En natuurlijk lag hij dan met een hongerige maag in zijn nest en wachtte tot zijn wonden geheeld waren.

Eens, toen hij weer met een knorrende maag in zijn nest lag, zag hij een tapir, die vredig over de doornen en scherpe takken rond liep zonder zich te verwonden.

Toen kreeg de jaguar een idee: "Hé broertje tapir!" riep hij, "kom eens hier, ik heb iets van je nodig!"

"Dat weet ik al, je wilt me opeten," gaf de tapir ten antwoord en wilde weglopen.

"Als je me helpt, zal ik je de rest van je leven met rust laten! Ik heb werkelijk maar een kleinigheid nodig."

Het zou prachtig zijn als ik niet meer bang voor hem hoefde te zijn, dacht de tapir. Hij ging naar de jaguar en vroeg: "Zal je me werkelijk niet meer opjagen?"

"Op mijn erewoord, nee," zei de jaguar.

"Wat wil je dan?" vroeg de tapir snel want hij was bang dat de jaguar zich zou bedenken.

"Ik zei, een kleinigheid. Luister goed: als jij 's nachts slaapt, ga ik op jacht. Vaak zijn mijn poten 's morgens vol bloedende wonden, zodat ik, zoals vandaag niet eens kan opstaan. Als je mij voor een nacht je hoeven wilt lenen, kunnen doornen en stekels me niets doen."

"En jij geeft me jouw poten en als de zon aan de hemel omhoog komt, ruilen we poten en hoeven weer om," zei de tapir.

De ruil werd gesloten.

Dezelfde avond kreeg de jaguar de hoeven van de tapir en de tapir de poten van de jaguar.

Maar de jaguar was niet tevreden met de ruil, want nauwelijks was hij een stukje van zijn nest weggelopen of de apen werden wakker van het lawaai, dat zijn hoeven maakten. Opgewonden schreeuwend wierpen ze de jaguar van alle kanten met kokosnoten.

De jaguar maakte de ruil vlug weer ongedaan. Hij had nu niet alleen wonden aan zijn poten maar ook nog builen op zijn kop.
*   *   *

Bron
"Sprookjes van de Indio's. Mythen, sprookjes en legenden van de Indianen uit Midden- en Zuid-Amerika" door Vladimir Hulpach, vertaald door Anke Eggink. Uitgeverij Ankh-Hermes, Deventer, 1979. ISBN: 90-202-0044-5

Sunday, 20 April 2014

Hoe de jaguar overwonnen werd: een dierenverhaal van de Braziliaanse indianen over hoogmoed

Hoe de jaguar overwonnen werdHoe de jaguar overwonnen werd

Een dierenverhaal van de Braziliaanse Indianen over hoogmoed


Wanneer de jaguar achter een marmot aanjaagt, vraagt hij de uil om hulp. Die krijgt echter veel zand in de ogen gestrooid en vlucht weg. Als de jaguar verder gaat komt hij het vuur en de regen tegen. In zijn hoogmoed denkt de jaguar dat hij sterker is, maar daar vergist hij zich lelijk in...

Iedere Indianenjongen en ieder Indianenmeisje is heel goed op de hoogte van de geschiedenis van de onverzadigbare en hoogmoedige jaguar die werkelijk dacht dat hij onoverwinnelijk was. "Hoogmoed komt voor de val!" zeiden allen die de jaguar kenden, maar niemand vermoedde, hoe snel het hele oerwoud over de hoogmoedige zou lachen.

Het kwam zo. 's Avonds vervolgde de jaguar de grote marmot Agoeti door het hoge gras. Hij had grote honger en dacht er alleen maar aan, hoe goed het marmotje hem zou smaken. Maar de marmot was ook niet van gisteren. Hij rende snel in een verlaten hol en was in veiligheid.

De jaguar stak weliswaar zijn kop in het hol maar hij kwam niet ver. Er bleef hem niets anders over dan voor het hol te wachten.

In de takken van een boom nestelde een uil. "Hé, kom eens naar beneden!" beval de jaguar en de uil gehoorzaamde. "Blijf hier zitten en pas er voor op dat de marmot Agoeti niet wegloopt. Ik kom vlug terug en dan krijg je ook een stuk van hem. Ik ga water zoeken, zodat ik mijn muil vast nat kan maken," zei de jaguar.

De uil knikte en ging voor het hol zitten en de jaguar liep weg om zijn muil nat te maken. De marmot had alles gehoord wat het tweetal had afgesproken en nauwelijks was de uil alleen of hij nam zand in zijn poten en sloop uit het hol naar buiten. "Hier oude heks!" piepte hij en wierp de uil het zand in de ogen. Toen verdween de marmot zo snel mogelijk.

De uil knipperde eerst een paar maal met de oogleden en begon toen verschrikkelijk te huilen. "Auw, auw, auw, ik kan niets meer zien!" Hij wreef met zijn poten in zijn ogen, maar daarmee maakte hij het nog erger... Eindelijk vloog hij half blind en luguber schreeuwend het oerwoud in. En sinds die tijd ziet de uil slecht!

Toen de jaguar terug kwam en zag dat de uil niet meer voor het hol zat, gingen zijn haren van woede overeind staan. Maar wat kon hij er aan doen? Zijn maag knorde nog steeds en daarom zat er niets anders op dan een ander dier te gaan vangen.

Hij liep het bos in en daar kwam hij een heel wonderlijk rond dier tegen, dat op zijn rug een korf met herten, vissen en schildpadden droeg.

"Wie ben jij dan?" vroeg de jaguar, "en waarom ben je niet bang voor mij?"

"Ik ben het vuur en ik zou niet weten waarom ik bang voor je zou zijn."

"Omdat ik de jaguar ben, kijk me maar eens goed aan!" zei de jaguar en hij draaide ijdel in het rond en toonde zich van alle kanten. Daarna sprong hij op een boom, waarvan de takken meteen braken.

"Je hebt werkelijk grote kracht!" zei het ronde dier, "maar laat eens zien wat je nog meer kan."

De jaguar krabde met zijn poten aan een boom en knorde daarbij: "Heb ik je niet genoeg laten zien? Zo sterk als ik ben is niemand, jij ook niet!"

"Dat is waar," zei het vuur vriendelijk.

"Geef me dan je korf, anders eet ik je op!" schreeuwde de rover en maakte zich klaar om te springen.

Het vuur nam gehoorzaam de korf van zijn rug, kroop in elkaar en wachtte op de dingen die zouden komen.

De jaguar sprong - maar ach! Toen hij met zijn klauw een stuk vuur raakte schreeuwde hij het uit van pijn. Zijn poot was erg verbrand en hij was blij dat hij nog in de kruin van de dichtstbijzijnde boom kon komen.

"Waarom ben je nu plotseling bang voor me, ik heb toch geen kracht! "zei het vuur en rolde langzaam naar de boom toe.

Spoedig brandden de takken en de stam, en de jaguar stikte bijna. Er bleef niets anders over dan van de boom af te springen en op de rotsen een toevlucht te zoeken. Nauwelijks dacht de jaguar dat hij veilig was of het vuur kronkelde zich door de rotsspleten en vernietigde alles wat op zijn weg kwam. Eindelijk sprong hij de jaguar op zijn huid... daarom is hij tot nu toe vlekkerig gebleven!

De jaguar liep zo snel als hij kon weg, met zijn verbrande vel. Maar het vuur zat hem op de hielen en toen hij in een beek sprong om zijn wonden af te koelen, vlamden de struiken aan beide kanten op en het duurde niet lang of het water in de beek kookte. "Zo is het genoeg! Zo is het genoeg!" riep de jaguar, die half dood was van pijn. "Je bent sterker! Maar zo is het genoeg - spaar mijn leven!"

"Waarom ook niet," lachte het vuur en het kromp in elkaar, tot er nog een paar nietige vonkjes van hem overbleven die in de wind wegwaaiden.

Het duurde lang voordat de jaguar uit de beek kroop en het duurde nog eens zo lang tot hij zijn lege maag weer hoorde knorren. "Ik moet naar iets anders zoeken, maar deze keer zal ik beter opletten en niemand laten merken hoe sterk ik ben."

De jaguar liep verder door het bos en groef hier en daar met zijn poten wat regenwormen en termieten uit en die smaakten hem ook.

Op een dag trof hij een klein doorzichtig dier aan.

"Wie ben jij dan?" vroeg hij.

"Ik ben de regen," zei het kleine doorzichtige dier.

"Ben je sterk?"

"Oh nee, waarom zou ik sterk zijn?"

"Als je geen kracht hebt, zou je bang voor me moeten zijn," beweerde de jaguar weer eens en de regen zei: "Sterk ben ik niet, en toch zijn de Indianen bang voor me, nog meer dan voor jou!" Dat was teveel voor de jaguar. "Ho - ho - dat wil ik zien! Toon eens wat je kan!" Hoewel de regen langzaam vooruit kwam, volgde hij de jaguar tot in het volgende dorp. De Indianen droegen hun matten naar buiten om de nacht onder de blote hemel door te brengen. "Oea! Oeaa! Oeaa!!" brulde de jaguar achter de eerste hut. "Een jaguar! Een jaguar!" riepen de mensen. "Maak pijlen en boog klaar, morgen vroeg gaan we op jacht!"

"Hoor je wel?" lispelde de regen. "Ze zijn niet eens bang voor je!" Daarna gooide hij zich hoog in de lucht en liet zijn regendruppels op de aarde vallen.

"Het regent, het regent!" riepen de Indianen van alle kanten, "Vlug kom binnen, anders worden jullie nat!"

In een ogenblik waren ze allemaal in hun hutten gevlucht. De regen ruiste en ruiste, tot ook het vel van de jaguar doornat was en hij met tegenzin moest toegeven: "Laat het zo maar genoeg zijn, je hebt grotere kracht dan ik!" Toen lachte de regen van ganser harte en met hem lachte het hele oerwoud mee.

De jaguar heeft zijn hoogmoed duur moeten betalen - nu is hij bang voor het vuur en bang voor het water en dat weet iedere Indianenjongen en ieder Indianenmeisje.
*   *   *

Toelichting
Dit verhaal verklaart het slechte gezichtsvermogen van de uil (wat overigens niet waar is) en waarom de jaguar vlekken op zijn vacht heeft.

Bron
"Sprookjes van de Indio's. Mythen, sprookjes en legenden van de Indianen uit Midden- en Zuid-Amerika" door Vladimir Hulpach, vertaald door Anke Eggink. Uitgeverij Ankh-Hermes, Deventer, 1979. ISBN: 90-202-0044-5

De ogen van de jaguar: een Colombiaans volksverhaal over de nieuwe ogen van de jaguar - Los Ojos del Jaguar

De ogen van de jaguar

Een Colombiaans volksverhaal over de nieuwe ogen van de jaguar


Wanneer de jaguar de schildpad Jabuti vlees ziet koken wil hij graag ook een stukje. Maar de schildpad weigert en maakt de jaguar blind met spetters kokend water. Alle dieren vallen vanaf die dag de jaguar lastig. Gelukkig krijgt hij hulp van de gier, die nieuwe ogen voor hem haalt en als dank nodigt de jaguar de gier elke dag uit voor het ontbijt.
 
De ogen van de jaguar

Op een dag zag de jaguar hoe de schildpad Jabuti een tapir in een aarden pan kookte. De jaguar sloop dichterbij en omdat de heerlijke geur van het vlees zo verlokkend was, begon hij met de schildpad te onderhandelen. "Geef me toch een stuk, een klein stukje maar! Als ik iets vang, geef ik jou daar wat van!"

"Ho-ho," lachte Jabuti, "wat jij vangt, verslind je direct. Je zou me nog niet aan een klein botje laten likken. Ik ken je toch, jij eeuwige hongerhals..."

De jaguar praatte met zoveel mooie woorden op de schildpad in, dat het een steen nog zou hebben vervormd, maar de schildpad bleef hard. Hij nam de pan van het vuur en stak de stukken vlees aan een tak, die hij daarna onder luid gesmak in zijn mond stak.

Dat was te veel voor de jaguar! Met een sprong was hij bij de pan. Maar toen hij een stuk vlees wilde pakken nam de schildpad een steen en gooide die in het kokende water. Dat spatte de jaguar in zijn ogen en maakte hem blind. De jaguar sleepte zich jammerlijk klagend voort en de schildpad trok gezichten achter zijn rug.

Toen de andere dieren hoorden, wat er gebeurd was, vielen ze de jaguar aan zonder medelijden met hem te hebben. De papegaaien pikten hem in zijn vel en de apen gooiden zo veel stenen naar hem dat hij nauwelijks verder kon.

Alleen de gier had medelijden. Met zijn klauwen en zijn snavel verdreef hij de aanvallers. En toen het nacht werd, was de jaguar veilig onder zijn vleugels.

Tegen de morgen zei hij: "Wees niet bang, ik breng nieuwe ogen voor je! Hoog in de bergen, zo hoog dat er zelfs geen mos meer groeit, maar alleen de snijdende wind rond waart, daar bloeit iedere nacht de konomemura-bloem. Zodra de eerste stralen van de zon haar bereiken schitteren haar zaden als glimwormpjes. Twee zaadkorreltjes van deze bloem breng ik voor je mee en zet die in de holten van je ogen. Wacht hier op mij. Ga niet van deze plaats."

Zo gezegd zo gedaan.

De hele nacht door vloog de gier hoger en hoger en toen de zaden van de konomemura-bloem als groene sterren afvielen, was hij op de plaats van bestemming. Hij nam twee zaadkorreltjes, stopte ze voorzichtig in zijn veren en begon aan de terugweg. De hele dag vloog hij lager en lager en toen het avond werd, was hij bij de jaguar, die ongeduldig op hem wachtte.

"Waarom ben je zo lang weg gebleven? Ik heb niet eens water gedronken, om van mijn honger maar niet te spreken."

"Klaag niet!" zei de gier. "Onderdruk je honger en houd je zo lang stil totdat ik je nieuwe ogen er in heb gezet." Toen legde hij de zaadkorrels van de konomemura-bloem in de lege oogkassen en in het donker gloeiden de nieuwe ogen als twee groene lantaarns. "Oeaa, ik kan zien, ik kan zien!" riep de jaguar.

Nadat hij een tijdje van vreugde in het rond gesprongen had, ging hij meteen weer op jacht.

Terwijl hij joeg, sliep de gier op een tak zijn vermoeidheid van de lange vlucht weg... Hij werd pas wakker toen de zon al hoog boven het oerwoud stond. En wat hoorde hij toen?

Onder de boom lag een tapir en naast de tapir likte de jaguar begerig zijn muil, blikkerde met zijn groene ogen en riep hem toe: "Broer gier, kom ontbijten, je hebt vast ook erge honger!" De gier liet zich dat niet twee keer vragen. Hij vloog naar de grond en zij lieten zich alle twee de maaltijd goed smaken.

Sinds die tijd nodigt de jaguar de gier iedere dag uit voor het ontbijt, als dank voor zijn twee prachtige groene ogen... ogen die in de nacht net zo lichten als de zaden van de konomemura.
*   *   *
 
Bron
"Sprookjes van de Indio's. Mythen, sprookjes en legenden van de Indianen uit Midden- en Zuid-Amerika" door Vladimir Hulpach, vertaald door Anke Eggink. Uitgeverij Ankh-Hermes, Deventer, 1979. ISBN: 90-202-0044-5

Oorspronkelijke titel
  • Los ojos del jaguar

Saturday, 19 April 2014

De jaguar en het hert: een Zuid-Amerikaanse fabel over onbedoelde samenwerking

(Bron foto)
De jaguar en het hert

Een Zuid-Amerikaanse fabel over onbedoelde samenwerking


Een hert en een jaguar besluiten allebei een hut te gaan bouwen. De één overdag, de ander 's nachts. Zonder dat ze het weten werken ze op die manier samen aan één huis. Als ze daar achter komen besluiten ze te gaan samenwonen, maar al snel wil begint er een machtstrijd...
 
Het is al lang geleden, dat het hert niet meer op de grond wilde slapen, maar besloot om een hut voor zich te bouwen. Hij zocht een mooie, zonnige plaats aan de rand van het oerwoud, niet ver van een drinkplaats en hij sleepte stenen, boomstammen en rijshout bij elkaar. Overdag werkte hij vlijtig en 's nachts sliep hij als een marmot.

Op een nacht kwam de jaguar toevallig voorbij. "Kijk eens aan, hier zou ik mooi een hut kunnen bouwen; hout en stenen liggen voor me klaar!"

De jaguar was niet lui, nog in dezelfde nacht ging hij aan de slag. Tot aan de ochtendschemer werkte hij en toen zijn ogen dicht vielen, ging hij in het hoge gras liggen.

De jaguar was nog maar nauwelijks gaan liggen of het hert ontwaakte. Hij vertrouwde zijn ogen niet, toen hij het huis zag, dat al voor de helft klaar was.

"Vannacht heeft me vast en zeker de goede geest Toepa geholpen," zei het hert en begon met hernieuwde vreugde weer aan het werk.

Zo ging het verder: het hert bouwde overdag, de jaguar 's nachts en allebei dachten ze, omdat ze het van elkaar niet wisten, dat de goede geest Toepa hen hielp.

Op een dag was het gebouw klaar en het hert trok er in. De hele dag keek hij trots met opgeheven hoofd uit het raam en vertelde iedereen die voorbijkwam in hoe korte tijd hij dat allemaal gemaakt had.

Maar 's avonds kwam de jaguar. "Wat doe je in mijn huis?" mopperde hij.

"Hoezo, jouw huis? Ik heb er overdag aan gebouwd en 's nachts heeft de goede geest Toepa me geholpen," zei het hert.

"Ho-ho-ho, die goede geest was ik!" riep de jaguar en nijdig voegde hij er aan toe: "Ik heb ook aangenomen dat de goede geest me geholpen had."

Na lang heen en weer gepraat besloten ze samen in het huis te wonen, hoewel ze geen van tweeën met deze oplossing tevreden waren en ieder van hen een plan maakte om de ander te slim af te zijn.

En toen kregen ze allebei de zelfde gedachte...

De jaguar doodde een jong hert, nam het op zijn rug en sleepte het mee naar huis, om zijn medebewoner af te schrikken. Daar aangekomen wachtte hem echter zelf een onaangename verrassing: voor de vuurplaats lag een jonge jaguar en daarnaast stond het hert.

"Heb jij dat jong ge-ge-dood?" stotterde de jaguar geschrokken.

"Dat heb ik gedaan! Wist je niet dat ik het liefste jonge jaguars eet?" vroeg het hert, maar op dat moment zag hij de buit van de jaguar. Hij trok zijn kop in, sprong op en rende weg, zonder ook maar één keer om te kijken. Dat had hij juist wel moeten doen! Dan had hij gezien, hoe de jaguar hetzelfde deed en de andere kant op rende...
*   *   *

Toelichting
Een verhaal van de Tupi-Indianen.

Bron
"Sprookjes van de Indio's. Mythen, sprookjes en legenden van de Indianen uit Midden- en Zuid-Amerika" door Vladimir Hulpach, vertaald door Anke Eggink. Uitgeverij Ankh-Hermes, Deventer, 1979. ISBN: 90-202-0044-5